Praca z komputerem

 

Pojawienie się nowych środków informatycznych oraz ich błyskawiczny rozwój wywarło ogromny wpływ na przebieg i organizację kształcenia. W efekcie wspomagany komputerowo proces nauczania uległ znacznemu przyspieszeniu, a jego koszty spadły.

Badania efektywności nauczania za pomocą komputera wykazały, że przyswajanie wiedzy zwiększa się o 40%, a oszczędność czasu na naukę wynosi około 70%. Zalety komputera jako środka dydaktycznego są tak ogromne, ponieważ 80% informacji dociera do nas przez kanał wzrokowy. Ponadto komputer może zaprezentować procesy lub zjawiska, które są niemożliwe do zaobserwowania w naturalnym środowisku, gdyż w rzeczywistości zachodzą one za szybko lub zbyt wolno.

Praca z komputerem wymaga od uczącego się przestrzegania zasad zbierania, przetwarzania oraz prezentowania informacji, co pobudza logiczne myślenie, precyzyjne wyrażanie myśli oraz formułowanie problemów. Zadaniem szkoły jest nie tylko wyposażenie uczniów w pewien zasób gotowej wiedzy, ale także wykształcenie w nich umiejętności samodzielnego poszukiwania informacji i adaptacji do warunków zmieniającego się świata.

Komputer pozwala przekroczyć granice czasu i przestrzeni, przyczynia się do podmiotowości ucznia, ponadto jako środek polisensoryczny oddziałuje na większą liczbę zmysłów. Środki dydaktyczne mogą wspomóc proces kształcenia przez tworzenie testów i sprawdzianów, systematyczną kontrolę osiągnięć ucznia, symulację zjawisk, które są niemożliwe do zrealizowania w szkole z powodów fizycznych i biologicznych, podczas gdy symulacja komputerowa jest tania i bezpieczna; komputer umożliwia projektowanie urządzeń, optymalizowanie parametrów, zmiany kształtu, swobodny dostęp do informacji często rozproszonych po całym świecie.

Potężnym źródłem informacji jest sieć internetowa, która oplata cały świat, docierając do najbardziej odległych zakątków; przypuszcza się, iż obecnie ponad 397 milionów osób korzysta z internetu. Dostępu do internetu w domach pozwala na wykorzystanie go w prowadzeniu badań naukowych, korzystanie z kursów organizowanych przez sieć czy wreszcie komunikowanie się z nauczycielami i innymi uczniami.

Komputer daje nowe możliwości nauki osobom niepełnosprawnym, choć zaobserwowano, iż osoby z uszkodzonym wzrokiem lub ograniczoną sprawnością ruchową rzadziej korzystają z komputera niż np. osoby niedosłyszące. Wiele nadziei łączy się tu z nową technologią znaną pod nazwą “Bobby" (kolokwialne angielskie określenie policjanta; w momencie akceptacji na stronie pojawia się ikona policjanta), która stanowi narzędzie kontrolujące stopień przystosowania strony internetowej dla osób niepełnosprawnych.

Niezbędnym warunkiem wykorzystania nowych technologii w kształceniu jest przygotowanie samych nauczycieli. W Polsce obecnie jest około 11 tysięcy nauczycieli z przygotowaniem do nauczania przedmiotów informatycznych oraz 23 tysiące tych, którzy ukończyli różne kursy informatyczne. Jest to ciągle za mało: w ankietach co trzeci nauczycieli przyznaje się, iż nie potrafi wykorzystywać komputera na lekcji. Ten niedostatek spowodowany jest brakiem funduszy przeznaczanych na szkolenie nauczycieli.

Ponadto musi ulec zmianie podejście do procesu nauczania: od funkcji podawania gotowej wiedzy do praktyki wspierania uczniów na drodze do samodzielności. Przeczy to dotychczasowej strukturze systemu edukacyjnego i wymaga zmian w procesie przygotowania nauczycieli do wykonywania zawodu. Nauczyciel nie tylko powinien znać najnowsze osiągnięcia w dziedzinie kształcenia informatycznego, ale także posiąść umiejętność znajdowania, selekcji, gromadzenia oraz prezentacji wiedzy; powinien wiedzieć, w jaki sposób wykorzystać w procesie kształcenia nowoczesne metody i techniki komputerowe.

Na progu XXI wieku promocja internetu i technologii informatycznych staje się jednym z podstawowych celów Unii Europejskiej. Podejmuje się wiele wysiłków, aby przygotować uczniów do radzenia sobie w świecie technologii. W 2002 roku wszystkie szkoły w Europie zachodniej zostały podłączone do sieci, a obecnie wdraża się program, który polega na opanowaniu przez uczniów obsługi internetu i multimediów, wykorzystywaniu nabytych umiejętności do poszerzania swojej wiedzy, nabywania wiedzy na temat współpracy, kreatywności, komunikacji międzykulturowej.

Ponadto Unia Europejska wdraża wiele programów mających na celu przygotowanie młodzieży do funkcjonowania w nowoczesnym świecie technologii informatycznej. Do głównych należy m.in. eEurope Action Plan, który daje wiele możliwości wykorzystania technologii cyfrowych; jego hasłem jest “Społeczeństwo informacyjne dla wszystkich".

Nasze szkolnictwo nie pozostaje na uboczu zainteresowań Unii Europejskiej. Obecnie trwa druga faza programu Socrates; ma on na celu wzmocnienie europejskiego wymiaru edukacji na wszystkich szczeblach, promowanie znajomości języków obcych oraz mobilności w dziedzinie edukacji, szczególnie przez popularyzowanie kształcenia otwartego i na odległość.

Wykorzystanie w Polsce środków informatycznych w procesie kształcenia umożliwi osiągnięcie integracji z Europą w dziedzinie nauki i edukacji, z których najważniejsze to wprowadzenie do systemu edukacji technologii informacyjnej, dostosowanie kształcenia do wymogów Unii Europejskiej oraz podniesienie poziomu wykształcenia społeczeństwa przez inicjowanie nowych form kształcenia, takich jak kształcenie wirtualne.

Warto przypomnieć, że działa u nas Polskie Towarzystwo Informatyczne, które skupia profesjonalnych informatyków, a jego celem jest wprowadzenie społeczeństwa polskiego do świata globalnej informacji. Działa też program Interklasa, powołany z inicjatywy Grażyny Staniszewskiej i poparty przez Ministerstwo Edukacji Narodowej; program ten ma na celu wyposażenie szkół w komputery z dostępem do sieci, a MEN oraz sejmowa Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży podejmują współpracę w zakresie opracowywania i publikowania na stronach Interklasy materiałów edukacyjnych, upowszechnienia programu oraz wdrażaniu programów przygotowujących nauczycieli do stosowania technik informatycznych w nauczaniu. W ramach programu Interklasa do polskich szkół trafiło w ciągu trzech lat około 70 tysięcy komputerów; do końca 2003 roku w komputery zostaną wyposażone wszystkie szkoły średnie, a do końca 2005 roku szkoły podstawowe.

Najważniejsze cele, jakie stawiają sobie twórcy programu, to przekazanie uczniom umiejętności szybkiego znajdowania informacji oraz ich wykorzystywania w rozwiązywaniu problemów, umożliwienie uczniom i nauczycielom swobodnego posługiwania się komputerem na co dzień, stworzenie szkoły bez barier dla uczniów bez względu na stopień sprawności fizycznej, miejsce zamieszkania czy zamożność.

Program Interklasa realizuje wiele projektów mających na celu informatyzację polskiej szkoły, najważniejsze z nich to: “Intel - nauczanie ku przyszłości", “Notebook dla nauczyciela", lokalne akademie informatyczne, międzynarodowe komputerowe prawo jazdy, pracownia internetowa w każdej gminie. Łączenie zastosowania środków informatycznych zarówno bezpośrednio w edukacji, jak i do zadań pozadydaktycznych jest kompleksem oddziaływań niezwykle istotnym dla edukacji informatycznej.

Burzliwy rozwój środków informatycznych zmusza do uzmysłowienia sobie również negatywnych skutków, jakie za sobą pociągają; do najczęściej wymienianych zagrożeń należą: wady postawy oraz wzroku, uzależnienia, oderwanie od rzeczywistości, zbyt łatwy dostęp do informacji, plagiat, bezkrytyczne zaufanie możliwościom komputera, szok informacyjny.

Niewielu ludzi przyjmuje do wiadomości, że komputer uzależnia równie skutecznie jak alkohol czy nikotyna. Doktor Kimberley Young z USA zauważył, że osoby uzależnione od internetu po odizolowaniu popadają w stan podobny do zespołu abstynenckigo, mają problem z zasypianiem, popadają w depresję lub apatię. W Polsce około 35% użytkowników wykazuje objawy uzależnienia. Za ten stan rzeczy odpowiedzialne jest szybkie tempo rozwoju środków informatycznych; aby nadążyć za zmieniającym się światem, należy spędzać wiele godziny przed monitorem.

W psychologii uzależnień rozróżnia się trzy strefy: zieloną - osób, którym nie grozi uzależnienie, pomarańczową - osób, które zawróciły z drogi uzależnienia, czerwoną - osób uzależnionych. D. Sloan w pracy The Computer in Education określa komputer jako symptom zubożenia celów wychowania. Przeraża go wizja ucznia siedzącego przed monitorem i pozbawionego całej gamy przeżyć emocjonalnych oraz wrażeń zmysłowych. Komputery jedynie udzielają odpowiedzi, które wcześniej ktoś do nich wprowadził, nie są w stanie natomiast uchwycić istoty problemu. Wykorzystanie w procesie kształcenia środków informatycznych często spłyca nauczanie, nie gimnastykuje umysłu, a wiedza szybko zdobyta równie szybko ulatuje.

Wprowadzenie środków informatycznych do szkół wymaga przeprowadzenia zmian, nie wystarczy wyposażyć szkoły w komputery z dostępem do sieci, a nauczycieli w wiedzę z zakresu podstawowej obsługi komputera, należy jeszcze nauczyć posługiwania się komputerem w praktyce. Nauczyciele, którzy nie nadążą za zmianami zachodzącymi w edukacji, nie włączą nowoczesnej technologii do swojej pracy, mogą nie zostać zaakceptowani przez uczniów, którzy już należą do epoki mediów.

 

Anna Barańska

Przysucha

Edukacja i Dialog, październik 2003

 

powrót