Edukacja na odległość

 

Na naukę nigdy nie jest za późno - to przesłanie towarzyszyło powstaniu i rozwojowi edukacji na odległość. Jest ona odpowiedzią na zmiany wywołane nasilającym się tempem innowacji w wielu dziedzinach życia społecznego i gospodarczego. Dlatego kształcenie zdalne, zaprojektowane dla osób dorosłych, ma przed sobą ogromną przyszłość.

Uczyć się na odległość, to znaczy opanowywać wiedzę samodzielnie z poniechaniem formy lekcyjnej. Każdy uczestnik wyznacza sobie cel kształcenia dostosowany do warunków i trybu swojego życia. Tym systemem pobierają naukę ci, którzy późno się przekonali, jak bardzo ważna jest szkolna edukacja, lub ci, którzy z różnych względów musieli niegdyś przerwać kształcenie; nie brak również dorosłych uzupełniających w ten sposób kwalifikacje zawodowe.

Edukacja na odległość kształci w sposób zaprogramowany. Jest to nauka w domu oparta na dostarczanych podręcznikach czy materiałach, najczęściej z wykorzystaniem radia i telewizji. W wielu krajach kształcenie na odległość odbywa się z zastosowaniem najnowszych osiągnięć: łączności telefonicznej i telefaksowej, telewizji satelitarnej, techniki wideokonferencji i wideotelefonów. Ta edukacja polega na łączeniu emisji antenowej programów edukacyjnych z udostępnieniem uczestnikom - oprócz podręczników i materiałów drukowanych - kaset wideo, dyskietek komputerowych, dysków CD-I i CD-ROM oraz wskazaniem zasobów Internetu. Bywa, że ludziom, którzy tym sposobem zdobywają wiedzę, udostępnia się doskonale wyposażone pod względem technicznym ośrodki samokształceniowe. Jednak niezależnie od stopnia wykorzystania mediów, w każdym systemie nauki na odległość ważną rolę odgrywają okresowe konsultacje indywidualne lub grupowe z nauczycielem bądź opiekunem studiów. Toteż typ kształcenia na odległość sprzyja szybkiemu nabywaniu wiadomości i umiejętności.

W państwach zachodnioeuropejskich zakłady pracy organizują dokształcanie pracowników i pokrywają związane z tym koszty. Animatorzy samokształcenia układają z osobami czynnymi zawodowo plan ich kształcenia. Telewizja edukacyjna i inne środki dydaktyczne dają możliwość retreningu - odświeżania wiadomości. Wykorzystanie szerokiej gamy materiałów technicznych w ramach kształcenia sprawia, że środki multimedialne się upowszechniają. Każdy może studiować jako wolny słuchacz, bez matury. Zajęcia dydaktyczne w instytucjach kształcących na odległość prowadzą szczególnie starannie wybrani pedagodzy - przygotowani do kształcenia dorosłych.

Największą instytucją edukacji na odległość, liczącą ponad 100 tysięcy studentów, jest Open University w Wielkiej Brytanii. Proponuje 200 kierunków kształcenia z szeroką gamą przedmiotów. To wspomagane kształcenie otwarte sprzyja procesowi skutecznego uczenia się na poziomie podstawowym i podyplomowym. Średni wiek studenta wynosi 32 lata; 75% z nich to osoby pracujące. Uniwersytet reprezentuje taki sam poziom nauczania jak studia dzienne. Wiedza słuchaczy jest często sprawdzana, dlatego nie ma wątpliwości co do "jakości" wydawanych dyplomów. Największa uczelnia kształcenia na dystans naucza również cudzoziemców; posiada filie w różnych częściach świata, np. Tajlandii, Sri Lance, Wenezueli. Jest utrzymywana głównie przez państwo, a tylko 18% wpływów pochodzi od słuchaczy.

Uniwersytety na odległość stworzyły dogodną możliwość studiowania bez przerywania pracy zawodowej; w wolniejszym tempie, z połową wymiaru godzin nauki można uzyskać tą drogą pełne wykształcenie akademickie.

W Niemczech popularną placówką kształcenia na odległość jest "Telekolleg", który trwa dwa lata i otwiera drogę do studiów zawodowych. W tej szkole telewizja ma duże znaczenie, gdyż nadaje rytm pracy ucznia. W ramach różnych przedmiotów odbywa się codziennie jedna lekcja telewizyjna, na podstawie, której słuchacz powinien wykonać zadane prace. Zajęcia są prowadzone co dwa tygodnie, w sobotę, w 200 punktach konsultacyjnych.

Specyfika zdalnego kształcenia we Francji polega na wielości instytucji zajmujących się tą formą edukacji. Oprócz Krajowego Centrum Kształcenia na Odległość (CNED) działa tam 150 instytucji edukacyjnych, oferujących setki rodzajów kształcenia na wszystkich poziomach. "La Cingi'eme" (Piątka) to francuska telewizja edukacyjna, która wspiera nowoczesny system oświatowy. Stwarza nowy typ przekazu wiedzy i poznania i stanowi dopełnienie programów uniwersytetów tradycyjnych. Formą nauki jest często zabawa; wyrabia ona niezbędne w życiu umiejętności. Nadaje około 38 programów cyklicznych w godzinach 6.15-19.00. Jest programem o charakterze pedagogicznym; przekazuje informacje, które trudno pozyskać z innych źródeł, porusza problemy młodzieży i tematy związane z konkretną dziedziną wiedzy, pełni funkcje usługowe (np. podaje przepisy prawne), omawia zagadnienia dotyczące zatrudnienia, przygotowuje do zawodu. Telewizja daje więcej przyjemności z poznawania i sprawia, że wiedzę przyjmuje się lekko i przyjemnie.

W wielu krajach, zwłaszcza o dużej powierzchni terytorialnej, np. USA czy Australii, popularność zdobywają wideokonferencje, ułatwiające wymianę doświadczeń edukacyjnych uczących się z najbardziej odległych regionów. Edukacja na odległość pozwala na większą dostępność kształcenia dzięki zastosowaniu najnowszych technik i środków komunikowania się. Wprowadzenie tej formy nauczania w większym niż dotychczas zakresie umożliwia szerszemu gronu odbiorców kształcenie i doskonalenie w zakresie wiedzy ogólnej i zawodowej w różnych dziedzinach i na wszystkich poziomach, a także uzyskiwanie, podwyższanie lub uzupełnianie posiadanego wykształcenia.

Edukacja na dystans zajmuje się dokształcaniem nauczycieli i innych grup zawodowych, wspomaga proces dydaktyczny w formach szkolnych i pozaszkolnych, podnosi poziom wykształcenia osób niepełnosprawnych i mieszkańców mniej zurbanizowanych okolic, zwiększa dostęp do wyższego wykształcenia oraz kontynuowania studiów na poziomie podyplomowym.

Inne zalety tego typu kształcenia to: możliwość uczenia się bez względu na wiek, wykształcenie, miejsce zamieszkania i warunki rodzinne; większa niezależność i autonomiczność ucznia, między innymi przez dobór miejsca nauki (dom, praca) oraz tempa uczenia się, które dostosowuje się do swoich potrzeb, a także bogactwo, skuteczność i elastyczność środków dydaktycznych. Porównując kształcenie na odległość z tradycyjnymi formami edukacji, do potencjalnych korzyści można zaliczyć: większą elastyczność, dużą efektywność w procesie uczenia się, stabilność procesu nauczania przy jego stosowaniu, "otwartość" procesu dydaktycznego, mocne wsparcie administracyjne, interaktywne szkolenie. Należy również podkreślić, że taki system nauczania wyrabia dyscyplinę i samodzielność oraz kształtuje indywidualność i zmysł organizacyjny studiujących.

Są też i negatywne strony zdalnego nauczania: ogranicza ono więzi społeczne i rozprasza grupy zawodowe. Ponieważ kształcenie odbywa się bez bezpośredniego kontaktu, następuje spadek motywacji i wytrwałości oraz osamotnienie ucznia. Każdy sam wyznacza sobie cel i zakres nauki w danym roku i sam realizuje zadania. Nie wystarczy obecność na seminariach, każdy samodzielnie musi organizować swój czas. "Telekolleg" w ramach kilku przedmiotów nadaje codziennie jedną lekcję telewizyjną, która wymaga następnie dwóch godzin samodzielnej pracy słuchacza z podręcznikami i testami. Kto nie podoła temu rytmowi, nie obejrzy codziennie swojego programu i nie opracuje określonego zadania samodzielnie, szybko znajdzie się poza systemem, gdyż w pewnym momencie stanie przed ogromem nagromadzonych informacji, z którymi już nie będzie mógł sobie poradzić.

Inne wady edukacji na odległość to: czasochłonność i kosztowność skomplikowanych środków dydaktycznych, złożona organizacja szkolenia, niemożność studiowania tą metodą niektórych dyscyplin (np. medycyny).

Funkcje instytucji zajmujących się tego typu kształceniem są trudniejsze od zadań wykonywanych przez instytucje szkolące metodami konwencjonalnymi. Placówki te biorą na siebie większą odpowiedzialność za jakość przygotowywanych materiałów i ich dystrybucję, za tworzenie odpowiednich warunków do komunikowania się słuchacza z nauczycielem, a także za ocenę jego pracy. Oprócz odpowiedniej dla tego rodzaju edukacji struktury organizacyjnej jest również niezbędny właściwy dobór kadry pedagogicznej.

Mimo tych wad edukacja na odległość wychodzi naprzeciw oczekiwaniom społecznym. Chcąc utrzymać się na rynku, przedsiębiorstwa muszą stosować ciągle nowe technologie, a wraz z tym za zmianami muszą nadążyć pracownicy. System kształcenia ustawicznego okazuje się znacznie wydajniejszy od tradycyjnego, bo umożliwia podniesienie kwalifikacji bądź przeszkolenie od razu większej liczby pracowników. W krajach rozwiniętych zjawisko dokształcania się ludzi dorosłych staje się coraz bardziej masowe.

Jeżeli nasz kraj ma sprostać wymaganiom zintegrowanej gospodarki europejskiej, ten proces nas nie ominie. Kształcenie multimedialne zacznie odgrywać szczególną rolę w dziedzinie oświaty.

 

Beata Boczukowa

Akademia Podlaska, Siedlce

Edukacja i Dialog, czerwiec 2000

powrót